PPL Po Polsku

Pytania egzaminacyjne do PPL(A) Osiągi i planowanie lotu

Pytania, na których użytkownicy aplikacji mylą się najczęściej. Do każdego wyjaśnienie.

1 z 5

PL030-0025

Wysokość ciśnieniową lotniska danego dnia możemy ustalić:

Wysokość ciśnieniowa to wysokość w atmosferze wzorcowej, na jakiej panuje dane ciśnienie. Dlatego na ziemi wystarczy nastawić na wysokościomierzu ciśnienie standardowe 1013,2 hPa i odczytać wskazanie: będzie to wysokość ciśnieniowa lotniska tego dnia. Żadnych poprawek nie wprowadzamy.

Dlaczego pozostałe opcje są błędne:

  • Korekta ze względu na temperaturę otoczenia daje wysokość gęstościową (density altitude), używaną do osiągów samolotu, a nie ciśnieniową.
  • Nastawienie aktualnego QNH wskazuje wysokość nad poziomem morza (bezwzględną), czyli po prostu rzędną terenu lotniska: to wartość odniesiona do rzeczywistego ciśnienia na poziomie morza, a nie do ciśnienia standardowego.

Zapamiętaj: 1013,2 hPa = wysokość ciśnieniowa, QNH = wysokość bezwzględna, QFE = wysokość względna nad lotniskiem.

PL030-0041

Dla każdej kombinacji wysokości lotu i masy samolotu, w zakresie prędkości minimalnej do maksymalnej istnieje:

W ustalonym, nieprzyspieszonym locie poziomym siły muszą się równoważyć: siła nośna = ciężar (Pn = G) oraz opór = ciąg.

Z Pn = ½·ρ·V²·S·Cz wynika, że przy danej masie i wysokości (ρ i S stałe) każda prędkość wymaga jednej wartości Cz = G / (½·ρ·V²·S), a Cz rośnie z kątem natarcia, liniowo aż do kąta krytycznego, bo przy prędkości minimalnej wymagany Cz zbliża się już do Cz max.

Stąd każdej prędkości w tym zakresie odpowiada dokładnie jeden kąt natarcia umożliwiający lot poziomy.

  • Odpowiedź oparta na równości oporu i ciągu myli skutek z przyczyną: opór silnie zależy od kąta natarcia (opór indukowany), ale to warunek Pn = G wyznacza kąt, a równość oporu i ciągu daje dopiero wymagany ciąg i moc.
  • Przechylenie nie jest do lotu poziomego potrzebne. W zakręcie Pn = G / cos φ, czyli więcej niż ciężar.
  • Zapis z cosinusem dotyczy kąta wznoszenia (Pn = G·cos γ w locie po prostej w górę), a dla kąta natarcia taka zależność w ogóle nie istnieje.

PL030-0055

Jeśli środek ciężkości znajduje się blisko skrajnego przedniego położenia to:

Przedni środek ciężkości zwiększa moment pochylający na dziób, więc usterzenie poziome musi wytwarzać większą siłę dociskającą ogon. Wypadkowa sił aerodynamicznych nadal równoważy ciężar, ale skrzydło musi wytworzyć siłę nośną większą od ciężaru, dokładnie o wartość tego docisku.

Większa siła nośna skrzydła i większe wychylenie steru wysokości oznaczają większy opór indukowany, a do tego dochodzi dodatkowy opór profilowy wychylonego steru. Moc silnika się nie zmienia, więc po odjęciu większego oporu zostaje mniej mocy nadwyżkowej, a to właśnie ona wyznacza prędkość wznoszenia.

Odpowiedzi mówiące o zmniejszeniu oporu indukowanego i zużycia paliwa odwracają ten skutek. Także prędkość przeciągnięcia rośnie, bo skrzydło musi dźwigać większy ciężar efektywny.

Zapamiętaj: przednie wyważenie to większa stateczność podłużna, ale gorsze osiągi i większe siły na sterze.

PL030-0060

Kierunek pasa 150°, wiatr 220 / 22 kt (ATIS). Jakie są składowe wiatru:

Składowe wiatru wyznacza kąt między osią pasa a kierunkiem, z którego wiatr wieje: 220° − 150° = 70°. Różnica jest mniejsza niż 90°, więc występuje składowa czołowa, a ponieważ jest mniejsza niż 180°, wiatr nadchodzi z prawej strony pasa.

  • Składowa czołowa = 22 × cos 70° ≈ 22 × 0,34 ≈ 8 kt.
  • Składowa boczna = 22 × sin 70° ≈ 22 × 0,94 ≈ 21 kt.

Kontrola: suma kwadratów obu składowych musi dać kwadrat prędkości wiatru, czyli 8² + 21² ≈ 22².

Wiatr w ogon pojawiłby się dopiero przy różnicy kierunków większej niż 90°, a składowa boczna z lewej, gdyby wiatr nadchodził z lewej strony osi pasa. Zestaw 4 kt i 22 kt jest możliwy po zaokrągleniu i odpowiadałby kątowi około 80°; zestaw 14 kt i 17 kt pasuje do kąta około 50°.

PL030-0104

Użycie (wysunięcie) klap zmniejsza:

Klapy obniżają doskonałość maksymalną, czyli stosunek CL/CD. Zwiększają krzywiznę profilu (a typu Fowler dodatkowo powierzchnię), więc CL rośnie, ale opór rośnie szybciej: dominuje wzrost oporu profilowego, a opór indukowany pogarsza się przez mniej eliptyczny rozkład siły nośnej (niższy współczynnik Oswalda). Przy małym wychyleniu startowym spadek doskonałości jest niewielki, przy lądowym znaczny.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne:

  • Pole widzenia: przy tej samej prędkości i sile nośnej kąt natarcia maleje, nos opada, więc widoczność do przodu się poprawia.
  • Ciąg potrzebny do lotu poziomego: skoro opór rośnie, potrzebny jest ciąg większy, nie mniejszy.
  • Opór indukowany nie maleje: przy stałym kącie natarcia rośnie wraz z CL, a w locie poziomym przy stałej sile nośnej zmienia się niewiele.

Korzyścią z klap jest mniejsza prędkość przeciągnięcia i krótszy dobieg.

PL030-0002

Błąd temperaturowy wysokościomierza pojawia się, gdy:

Błędy wysokościomierza

Istnieją trzy czynniki, które determinują wskazania wysokościomierza barometrycznego.

  • wysokość ciśnienia atmosferycznego, które instrument mierzy;
  • mechaniczne przesunięcie wskazówki instrumentu ( ustawianie wysokościomierza);
  • stały błąd instrumentu (określany dla każdego urządzenia osobno).

Z wyjątkiem możliwych eksploatacyjnych (mechanicznych) błędów urządzenia, łatwo jest przewidzieć wpływ dwóch innych czynników, kiedy zrozumie się uwarunkowania meteorologiczne.

Pierwszy, to różnice rzeczywistego ciśnienia na poziomie morza w stosunku do ciśnienia na poziomie morza w standardowej atmosferze, a drugi, to odchyłki wartości pionowego gradientu temperatury od średniej dla atmosfery wzorcowej.

Błąd ciśnienia. Powyżej wysokości przejściowej wysokościomierz musi być ustawiony według ciśnienia standardowego czyli 760mmHg/1013,2hPa (QNE).

Jeśli pilot zaczyna obniżać wysokość lotu poniżej poziomu przejściowego, to musi przestawić wysokościomierz na ciśnienie QNH. Procedura ta pozwala zarówno na utrzymanie prawidłowej separacji pionowej pomiędzy statkami powietrznymi jak i na zachowanie bezpiecznej odległości od powierzchni ziemi.

Kiedy lot wykonywany jest poniżej wysokości przejściowej to wysokościomierz musi być ustawiony według ciśnienia QNH najbliższej stacji pomiarowej. Jak łatwo zauważyć błąd barometryczny będzie występował, gdy ciśnienie odniesienia różni się od ciśnienia ustawionego na wysokościomierzu

Błąd temperatury. Nawet, gdy ciśnienie na poziomie morza nie zmienia się po trasie lotu, to nieprawidłowe wskazania wysokości mogą wystąpić wskutek zmian temperatury powietrza.

  • Jeśli powietrze jest znacznie chłodniejsze niż standardowe, to rzeczywista wysokość lotu będzie mniejsza niż wysokość podana przez instrument.
  • Natomiast, jeśli powietrze będzie cieplejsze, to samolot będzie w rzeczywistości wyżej niż wskazuje wysokościomierz.

Niezwykle istotną rzeczą jest to, aby członkowie załogi zdawali sobie sprawę z tego faktu, zwłaszcza, gdy loty wykonywane są na małych wysokościach, a do tego nad obszarami górskimi. W ten sposób unikną problemów z omijaniem przeszkód terenowych.

Źródło: FAA AIM: Barometric Altimeter Errors and Setting Procedures

PL030-0011

Ważenie statku powietrznego (SP): odczyt na wadze pod przednim podwoziem 205 kg, odczyt – suma na głównym 420 kg. Odległość przód SP
– przednie podwozie 0.9m, przód SP - główne 2.6 m. Jaka jest odległość przód SP – środek ciężkości?

Położenie środka ciężkości to średnia ważona ramion względem punktu odniesienia (tu: przód SP), gdzie wagami są obciążenia poszczególnych podwozi. Samo uśrednianie odległości nic nie daje.

  1. Masa całkowita: 205 + 420 = 625 kg
  2. Suma momentów: 205 · 0,9 = 184,5 kg·m oraz 420 · 2,6 = 1092 kg·m, razem 1276,5 kg·m
  3. Ramię CG: 1276,5 / 625 = 2,0424 m ≈ 2,04 m

Kontrola: wynik musi leżeć między 0,9 m a 2,6 m, bliżej cięższego podwozia głównego.

  • 1,88 m to wynik podobnego pytania z innymi danymi (155 kg i 320 kg, ramiona 0,8 m i 2,4 m). Tu odczyty i ramiona są inne, więc trzeba policzyć od nowa.
  • 3,12 m jest poza tym przedziałem, więc fizycznie niemożliwe.
  • 2,09 m mieści się w przedziale, ale nie wynika z tych momentów.

PL030-0072

Mała wysokość gęstościowa oznacza, że:

Wysokość gęstościowa to wysokość w atmosferze wzorcowej, na której panuje taka sama gęstość powietrza jak w warunkach rzeczywistych. Mała wysokość gęstościowa oznacza więc powietrze gęste, chłodne, przy niskiej elewacji lotniska, wysokim ciśnieniu i małej wilgotności.

Duża gęstość powietrza daje:

  • większą moc silnika (więcej tlenu w zasysanej mieszance),
  • większy ciąg śmigła,
  • większą siłę nośną przy tej samej prędkości rzeczywistej (TAS).

Efektem są lepsze osiągi: krótszy rozbieg i lepsze wznoszenie. Uwaga: prędkość wskazywana oderwania się nie zmienia. Mniejsza jest dopiero prędkość rzeczywista i długość rozbiegu. Warianty łączące dużą gęstość ze spadkiem osiągów są wewnętrznie sprzeczne: osiągi pogarsza dopiero duża wysokość gęstościowa (gorące, rozrzedzone powietrze). Zapamiętaj: gęstość i wysokość gęstościowa zmieniają się w przeciwnych kierunkach.

PL030-0078

Najbardziej ekonomiczny z punktu widzenia zużycia paliwa / zasięgu kąt natarcia to taki, który wytwarza:

Najlepszy stosunek siły nośnej do oporu, czyli (L/D)max, wyznacza kąt natarcia, przy którym samolot uzyskuje najlepszą ekonomię zużycia paliwa i zasięgu (dla napędu śmigłowego przy stałej sprawności śmigła; odrzutowiec leci po największy zasięg nieco szybciej).

Ten punkt leży wyłącznie na biegunowej płatowca, więc dla danej konfiguracji (klapy, podwozie, stan powierzchni: oblodzenie lub owady ją zmieniają) kąt natarcia jest stały: nie zależy ani od masy, ani od wysokości lotu.

Masa i wysokość przesuwają natomiast prędkość, przy której ten kąt trzeba utrzymać: cięższy samolot lub lecący w rzadszym powietrzu musi lecieć szybciej, by ciśnienie dynamiczne dało siłę nośną wymaganą dla danej masy.

Dlatego teza, że ekonomiczny kąt natarcia rośnie z masą i wysokością, jest błędna: rośnie prędkość, kąt zostaje ten sam. Stosunek oporu do ciągu ani nośnej do ciągu nie jest kryterium ekonomiki.

PL030-0001

Błąd barometryczny wysokościomierza pojawia się, gdy:

Błędy wysokościomierza

Istnieją trzy czynniki, które determinują wskazania wysokościomierza barometrycznego.

  • wysokość ciśnienia atmosferycznego, które instrument mierzy;
  • mechaniczne przesunięcie wskazówki instrumentu ( ustawianie wysokościomierza);
  • stały błąd instrumentu (określany dla każdego urządzenia osobno).

Z wyjątkiem możliwych eksploatacyjnych (mechanicznych) błędów urządzenia, łatwo jest przewidzieć wpływ dwóch innych czynników, kiedy zrozumie się uwarunkowania meteorologiczne.

Pierwszy, to różnice rzeczywistego ciśnienia na poziomie morza w stosunku do ciśnienia na poziomie morza w standardowej atmosferze, a drugi, to odchyłki wartości pionowego gradientu temperatury od średniej dla atmosfery wzorcowej.

Błąd ciśnienia. Powyżej wysokości przejściowej wysokościomierz musi być ustawiony według ciśnienia standardowego czyli 760mmHg/1013,2hPa (QNE).

Jeśli pilot zaczyna obniżać wysokość lotu poniżej poziomu przejściowego, to musi przestawić wysokościomierz na ciśnienie QNH. Procedura ta pozwala zarówno na utrzymanie prawidłowej separacji pionowej pomiędzy statkami powietrznymi jak i na zachowanie bezpiecznej odległości od powierzchni ziemi.

Kiedy lot wykonywany jest poniżej wysokości przejściowej to wysokościomierz musi być ustawiony według ciśnienia QNH najbliższej stacji pomiarowej. Jak łatwo zauważyć błąd barometryczny będzie występował, gdy ciśnienie odniesienia różni się od ciśnienia ustawionego na wysokościomierzu

Błąd temperatury. Nawet, gdy ciśnienie na poziomie morza nie zmienia się po trasie lotu, to nieprawidłowe wskazania wysokości mogą wystąpić wskutek zmian temperatury powietrza.

  • Jeśli powietrze jest znacznie chłodniejsze niż standardowe, to rzeczywista wysokość lotu będzie mniejsza niż wysokość podana przez instrument.
  • Natomiast, jeśli powietrze będzie cieplejsze, to samolot będzie w rzeczywistości wyżej niż wskazuje wysokościomierz.

Niezwykle istotną rzeczą jest to, aby członkowie załogi zdawali sobie sprawę z tego faktu, zwłaszcza, gdy loty wykonywane są na małych wysokościach, a do tego nad obszarami górskimi. W ten sposób unikną problemów z omijaniem przeszkód terenowych.

Źródło: FAA AIM: Barometric Altimeter Errors and Setting Procedures

Tu łatwo się pomylić.

Wysokość gęstościowa a osiągi

Im większa wysokość gęstościowa, tym rzadsze powietrze, mniejsza moc silnika i mniejszy ciąg śmigła. Do oderwania potrzeba większej prędkości rzeczywistej, choć prędkość wskazywana praktycznie się nie zmienia. Rozbieg się wydłuża, a wznoszenie pogarsza.

Vx i Vy

Vx zapewnia największy przyrost wysokości na danym odcinku poziomym, a Vy największy przyrost wysokości w jednostce czasu. Przy Vy nadwyżka mocy jest największa. Łatwo pomylić najlepszy gradient wznoszenia z najlepszym tempem wznoszenia, ale opisują one różne korzyści.

Obliczanie położenia środka ciężkości

Położenie środka ciężkości oblicza się, dzieląc sumę momentów mas przez masę całkowitą. Każdy moment jest iloczynem masy i ramienia mierzonego od wspólnego punktu odniesienia. Zwykła średnia odległości nie uwzględnia rozkładu mas, a zmiana punktu odniesienia zmienia liczbową wartość ramienia tego samego środka ciężkości.

Przeciążenie a prędkość przeciągnięcia

W zakręcie poziomym pionowa składowa siły nośnej równoważy ciężar, dlatego całkowita siła nośna musi być większa od ciężaru. Rośnie przeciążenie, czyli stosunek całkowitej siły nośnej do ciężaru. Prędkość przeciągnięcia rośnie proporcjonalnie do pierwiastka z przeciążenia, a nie liniowo z kątem przechylenia.

Klapy a droga startu

W zakresie ustawień startowych większe wychylenie klap zwiększa współczynnik siły nośnej, pozwala oderwać się przy mniejszej prędkości i skraca rozbieg. Jednocześnie większy opór pogarsza przyspieszanie i gradient wznoszenia po oderwaniu. Krótszy rozbieg nie oznacza więc krótszej drogi startu nad przeszkodę.

Wpływ ziemi

Bliskość podłoża ogranicza wiry brzegowe i opadanie strug, przez co maleje opór indukowany oraz zapotrzebowanie na ciąg. Samolot może oderwać się przy mniejszej prędkości, ale wraz z oddalaniem się od ziemi korzyść zanika i osiągi spadają. Zjawisko wynika ze zmiany aerodynamiki, nie ze wzrostu mocy silnika.

Tak wygląda ten przedmiot na egzaminie w ULC.

Egzamin się zmienił. W dokumencie ULC ten przedmiot ma 20 pytań i 60 minut. 6 listopada ULC potwierdził nam, że teraz jest 10 pytań i 25 minut. Przy 10 pytaniach możesz pomylić się najwyżej dwa razy. Po egzaminie napisz na Discordzie, ile było pytań i ile czasu.

Pytania dotyczą masy i wyważenia, osiągów przy starcie i lądowaniu, składowych wiatru i planowania lotu. Część z nich wymaga obliczeń.

Masz wątpliwości co do któregoś pytania? Napisz na kanale #osiągi-i-planowanie-lotu na naszym Discordzie i podaj numer pytania.

Do egzaminu przygotujesz się w aplikacji.

PPL Po Polsku ma aktualne pule ULC do PPL(A), PPL(H) i SPL, a do każdego pytania wyjaśnienie.