PPL Po Polsku

Pytania egzaminacyjne do PPL(A) Nawigacja

Pytania, na których użytkownicy aplikacji mylą się najczęściej. Do każdego wyjaśnienie.

1 z 5

PL060-0270

Zakres częstotliwości pracy radiodalmierza DME wynosi:

Radiodalmierz DME pracuje w zakresie 960–1215 MHz. Działa kanałowo: pokładowy interrogator nadaje w 1025–1150 MHz i odbiera w 962–1213 MHz, a naziemny transponder odwrotnie, z przesunięciem 63 MHz. DME mierzy czas obiegu bardzo krótkich impulsów (a nie różnicę faz), więc nośna musi leżeć w paśmie mikrofalowym, gdzie da się wygenerować impuls o szerokości rzędu mikrosekund.

Dalmierz bywa parowany z VOR lub lokalizatorem ILS, ale w kabinie wybiera się częstotliwość VOR/ILS lub kanał DME. Częstotliwości z pasma 108–117,95 MHz należą do urządzenia towarzyszącego, nie do samego DME.

Pozostałe warianty: 118,0–137,9 MHz to pasmo łączności głosowej VHF; 112–117,9 MHz to fragment pasma VOR (lokalizator ILS zajmuje 108,1–111,95 MHz). Zakres 500 MHz–1,8 GHz mieści w sobie właściwe pasmo (są w nim też SSR/Mode S 1030/1090 MHz czy GPS L1), ale nie jest pasmem przypisanym DME.

PL060-0085

Szerokość geograficzna to:

Szerokość geograficzna to kąt między płaszczyzną równika a linią pionu (w przybliżeniu promieniem Ziemi) poprowadzoną z danego punktu. Mierzy się ją wzdłuż południka od równika na północ lub południe, w zakresie od 0° do 90°.

Pozostałe opisy dotyczą innych pojęć nawigacyjnych:

  • kąt dwuścienny między płaszczyzną południka zerowego a płaszczyzną południka danego punktu to definicja długości geograficznej (liczona na wschód lub zachód, 0–180°);
  • łuk powstały z przecięcia Ziemi płaszczyzną prostopadłą do jej osi i przechodzącą przez środek to równik;
  • łuk łączący oba bieguny, będący przecięciem płaszczyzną zawierającą oś obrotu to południk.

Zapamiętaj: szerokość „liczy się od równika”, długość „od Greenwich”.

PL060-0015

Inklinacja magnetyczna to:

Linie sił magnetycznych ziemskiego pola magnetycznego nie przebiegają poziomo, lecz tworzą z poziomem pewien kat, zwany inklinacją.

Wielkość tego kąta zależy od położenia względem biegunów magnetycznych:

  • na równiku magnetycznym wynosi 0º,
  • na biegunie magnetycznym 90º,
  • z dala od równika i biegunów magnetycznych przyjmuje wielkości pośrednie.

Swobodnie zawieszona igła magnetyczna, ustawiając się wzdłuż linii działania sił magnetycznych, podlega również inklinacji i zależnie od szerokości geograficznej tworzy z poziomem pewien kąt.

Aby nie dopuścic do ustawiania się igły magnetycznej pod kątem do poziomu, na półkuli północnej obciąża się odpowiednio południowy biegun igły magnetycznej a na półkuli południowej postępuje się odwrotnie.

Z tego względu każda busola lotnicza jest dostosowana do użytkowania wyłącznie na jednej z półkul. Linie łączące punkty o jednakowej wartości inklinacji noszą nazwę izoklin.

PL060-0207

Radionamierniki VDF pracują na częstotliwościach:

„130 MHz i 122,7 MHz” to odpowiedź z klucza ULC: dwie częstotliwości z lotniczego pasma łączności głosowej VHF (118–136,975 MHz).

Radionamiernik VDF nie nadaje własnego sygnału. Namierza transmisję, którą statek powietrzny nadaje na częstotliwości łączności, więc pracuje na częstotliwościach łączności, takich jak te dwie.

Zakres „od 108 MHz do 136,975 MHz” kusi, bo zawiera pasmo łączności. Jego dolna część, 108–117,975 MHz, należy jednak do VOR i ILS. Samolot na tych częstotliwościach nie nadaje, więc VDF nie ma tam czego namierzać.

Pozostałe odpowiedzi:

  • 88–108 MHz to pasmo radiofonii UKF FM.
  • Powyżej 140 MHz to już poza lotniczym pasmem łączności VHF.

PL060-0034-PPL2024

Kąt zawarty pomiędzy północnym kierunkiem południka magnetycznego a północnym kierunkiem południka busoli, mierzony zgodnie z połówkowym systemem pomiaru kierunku to:

Dewiacja to kąt między północnym kierunkiem południka magnetycznego a północnym kierunkiem południka busoli. Powstaje on od własnego pola magnetycznego statku powietrznego (elementy stalowe, instalacja elektryczna), dlatego zmienia się wraz z kursem i jest zapisywana w tabeli lub krzywej dewiacji. Znaki podaje się w połówkowym systemie pomiaru: na wschód (dodatnia) lub na zachód (ujemna), maksymalnie do 180°.

Pozostałe odpowiedzi opisują coś innego:

  • deklinacja to kąt między południkiem geograficznym a magnetycznym. Zależy od miejsca, nie od samolotu;
  • kurs magnetyczny i kurs busoli to kierunki (kursy), czyli wartości mierzone od odpowiednich północnych, a nie kąty między południkami.

Łańcuch poprawek: kurs busoli + dewiacja = kurs magnetyczny, kurs magnetyczny + deklinacja = kurs geograficzny.

PL060-0205

Radiolatarnie NDB pracują w paśmie częstotliwości:

Radiolatarnie NDB zajmują pasmo fal długich i średnich: od ok. 190/200 kHz do 1750 kHz. Taki zakres przydziela im ICAO i w nim stroją się odbiorniki ADF. Zakresy 200-600 kHz i 200-800 kHz są więc zbyt wąskie: obejmują tylko dolny fragment pasma, choć większość latarni faktycznie nadaje w okolicach 190-535 kHz (wyżej zaczyna się radiofonia AM).

Odpowiedź 200-1750 MHz myli jednostki: w megahercach pracują VOR (108-117,95 MHz), ILS i łączność VHF.

Niska częstotliwość daje duży zasięg fali przyziemnej, ale mniejszą dokładność: błędy wywołują wyładowania atmosferyczne, efekt nocny i zbocza terenu. Sygnał to fala nośna z identyfikacją Morse'a (ton ok. 1020 Hz); sama antena ramowa nie rozróżnia kierunku o 180°, dlatego ADF wykorzystuje dodatkowo antenę czuciową (sense), a wynik podaje jako kąt względny.

PL060-0030

Kąt dwuścienny, zawarty między płaszczyzną południka zerowego a płaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi, to:

Długość geograficzna to właśnie kąt dwuścienny między płaszczyzną południka zerowego (Greenwich) a płaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt. Mierzy się ją wzdłuż równika na wschód lub zachód, w zakresie 0° do 180°, z oznaczeniem E lub W. Z niej wynika też różnica czasu lokalnego: 15° = 1 godzina, a 1° = 4 minuty. Stąd związek długości z UTC.

Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują:

  • równik i południk ziemski to linie, nie kąty; południk stanowi połowę koła wielkiego (łuk od bieguna do bieguna), a pełne koło wielkie tworzy dopiero południk razem z antypołudnikiem;
  • szerokość geograficzna również jest kątem, ale liczonym między płaszczyzną równika a pionem danego punktu, w zakresie 0° do 90° na N lub S.

Zapamiętaj: długość liczymy od południka zerowego, szerokość od równika.

PL060-0247

Urządzeniem pokładowym współpracującym z radionamiernikiem VDF jest:

VDF (VHF Direction Finding) to naziemny radionamiernik, który wyznacza kierunek na statek powietrzny na podstawie sygnału emitowanego przez pokładową radiostację komunikacyjną VHF. Pilot wywołuje stację i otrzymuje od kontrolera namiar (QDM/QDR). Po stronie samolotu wystarczy więc nadajnik/odbiornik VHF, bez żadnego specjalnego odbiornika namiarowego.

Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych systemów:

  • DME współpracuje z zapytywaczem i naziemnym transponderem w paśmie UHF i mierzy odległość, a nie kierunek;
  • radar wtórny wymaga pokładowego transpondera;
  • radiokompas ADF wskazuje namiar na naziemną radiolatarnię NDB. Tutaj kierunek wyznacza odbiornik pokładowy, a nie stacja naziemna.

PL060-0101

Aby przeliczyć odległość podaną w kilometrach na mile morskie, stosujemy następującą regułę:

1 mila morska = 1,852 km, więc przeliczenie wymaga dzielenia przez 1,852. W pamięci dzielimy przez 2. Dzielnik jest wtedy za duży, więc wynik wychodzi zaniżony i trzeba go skorygować w górę: (km : 2) + 10%.

Przykład: 100 km → 100 : 2 = 50, a 10% z 50 to 5, czyli 55 NM (dokładnie 100 : 1,852 = 54,0 NM; reguła zawyża o ok. 2%, co do szacunku w locie w zupełności wystarczy).

Kontrola: mila morska jest dłuższa od kilometra, więc liczba mil musi wyjść mniejsza niż liczba kilometrów. To od razu odrzuca obie reguły z mnożeniem przez 2.

Dlaczego pozostałe warianty są błędne:

  • mnożenie przez 2 to kierunek odwrotny (mile morskie → kilometry): dla 100 km dałoby 180 albo 160 zamiast około 54 NM. Odwrotna reguła to NM × 2 minus ok. 7%;
  • odejmowanie 10% od połowy kilometrów pogłębia zaniżenie (100 km → 45 NM zamiast 54 NM), a korekta musi być dodatnia.

PL060-0233-PPL2024

Statek powietrzny porusza się z prędkością 150 km/h. Prędkość wiatru wynosi 30 km/h. Maksymalna wartość kąta znoszenia w tych warunkach wynosi:

Maksymalne znoszenie występuje przy wietrze prostopadłym do linii drogi: wtedy cała prędkość wiatru działa jako składowa boczna. Przy wietrze czysto czołowym lub ogonowym znoszenie wynosi zero.

Z trójkąta prędkości:

  • sin(kąta znoszenia) = wiatr / prędkość własna = 30 / 150 = 0,2
  • kąt znoszenia = arcsin 0,2 ≈ 11,5°, czyli w zaokrągleniu 12°

Bez kalkulatora: 60 × wiatr / prędkość = 60 × 30 / 150 = 12°.

15° to wynik dla prędkości 120 km/h z podobnego pytania w bazie (60 × 30 / 120 = 15°). Tu prędkość jest większa, więc znoszenie jest mniejsze. 30° to prędkość wiatru wzięta wprost jako kąt, a 40° nie wynika z żadnego rachunku.

Tu łatwo się pomylić.

Szerokość i długość geograficzna

Szerokość geograficzną mierzy się od równika na północ lub południe, a długość od południka zerowego na wschód lub zachód. Szerokość jest kątem między płaszczyzną równika a pionem punktu, natomiast długość jest kątem między płaszczyznami południka zerowego i południka tego punktu.

Przeliczanie kursów i znaki poprawek

Przechodząc od kursu busoli do magnetycznego, dodaje się dewiację, a od magnetycznego do geograficznego dodaje się deklinację. W przeciwnym kierunku odejmuje się te poprawki w odwrotnej kolejności. Poprawki wschodnie są dodatnie, a zachodnie ujemne, więc odjęcie poprawki zachodniej zwiększa wartość kursu.

Radial VOR a kurs samolotu

Radial określa magnetyczny namiar od stacji VOR, liczony od północy magnetycznej w miejscu jej zainstalowania. Opisuje położenie samolotu względem stacji, a nie kierunek ustawienia jego dzioba. Bez wiatru podczas lotu dokładnie po radiale kurs magnetyczny odpowiada radialowi przy oddalaniu się od stacji, a przy zbliżaniu jest przeciwny.

Odległość skośna DME

DME mierzy odległość po prostej między anteną samolotu a anteną stacji, więc uwzględnia także różnicę wysokości. Odczytu nie należy utożsamiać z odległością poziomą: różnica jest większa przy locie wysoko i blisko stacji, a maleje wraz z oddalaniem się od niej.

Ortodroma i loksodroma

Ortodroma wyznacza najkrótszą drogę po powierzchni Ziemi, a loksodroma pozwala utrzymywać stały kurs. Prosta na mapie Merkatora jest loksodromą i zwykle oznacza drogę dłuższą od ortodromy. Wzdłuż równika lub południka obie linie się pokrywają.

Lot bierny na radiolatarnię

W locie metodą bierną dziób samolotu stale celuje w radiolatarnię, ale znoszenie przez wiatr nie jest korygowane. Przy bocznym wietrze tor lotu jest więc krzywą zbliżającą się do stacji. Wskazówka radiokompasu skierowana wzdłuż dzioba nie oznacza braku znoszenia.

Tak wygląda ten przedmiot na egzaminie w ULC.

Egzamin się zmienił. W dokumencie ULC ten przedmiot ma 24 pytania i 60 minut. 6 listopada ULC potwierdził nam, że teraz jest 20 pytań i 75 minut. Przy 20 pytaniach możesz pomylić się najwyżej pięć razy. Po egzaminie napisz na Discordzie, ile było pytań i ile czasu.

Pytania dotyczą map i współrzędnych, kursów i deklinacji magnetycznej, czasu, przeliczania jednostek oraz radionawigacji: VOR, NDB, DME i GNSS. Część z nich wymaga obliczeń.

Masz wątpliwości co do któregoś pytania? Napisz na kanale #nawigacja na naszym Discordzie i podaj numer pytania.

Do egzaminu przygotujesz się w aplikacji.

PPL Po Polsku ma aktualne pule ULC do PPL(A), PPL(H) i SPL, a do każdego pytania wyjaśnienie.